اینترنت چگونه کار می‌کند؟ آموزش شبکه‌های کامپیوتری، IP، DNS و TCP/IP از صفر

اینترنت چگونه کار می‌کند؟ آموزش شبکه‌های کامپیوتری، IP، DNS و TCP/IP از صفر

اینترنت چیست و چگونه کار می‌کند؟ در این آموزش جامع و ساده با شبکه‌های کامپیوتری، IP، DNS، TCP/IP، روتر و نحوه باز شدن سایت‌ها آشنا شوید.

در این مقاله چه چیزی یاد می‌گیریم؟

در چهارمین مقاله از فاز «ساخت پایه‌های مهندسی نرم‌افزار»، از مفهوم شبکه شروع می‌کنیم و قدم‌به‌قدم به اینترنت، آدرس IP، DNS، پروتکل‌های ارتباطی و نحوه باز شدن یک وب‌سایت می‌رسیم. هدف، ساختن یک تصویر ذهنی دقیق از زیرساخت اینترنت است؛ زیرساختی که تقریباً تمام نرم‌افزارهای آنلاین امروزی روی آن کار می‌کنند.

  • شبکه محلی، شبکه گسترده و تفاوت اینترنت، Wi-Fi و وب
  • نقش روتر، سوئیچ، مودم و ارائه‌دهنده اینترنت
  • آدرس IP، تفاوت IPv4 و IPv6 و مفهوم NAT
  • عملکرد DNS، انتقال بسته‌ای و پروتکل‌های TCP و UDP
  • مراحل باز شدن یک وب‌سایت و علت کندی ارتباطات
  • تمرین‌های عملی عیب‌یابی با ping و nslookup

وقتی یک آدرس اینترنتی را وارد می‌کنیم، چه اتفاقی می‌افتد؟

در ظاهر، همه‌چیز بسیار ساده است. شما فقط یک آدرس تایپ کرده‌اید و مرورگر محتوای موردنظرتان را نمایش داده است.

اما پشت همین اتفاق ساده، مجموعه‌ای از فناوری‌ها و فرایندهای پیچیده در حال همکاری هستند.

تا به حال فکر کرده‌اید:

  • کامپیوتر شما از کجا می‌فهمد وب‌سایت موردنظر روی کدام سرور قرار دارد؟
  • اطلاعات چگونه از یک سرور در نقطه‌ای دیگر از جهان به دستگاه شما می‌رسند؟
  • چرا برای دسترسی به اینترنت به IP نیاز داریم؟
  • DNS چیست و چرا بدون آن استفاده روزمره از اینترنت دشوار می‌شود؟
  • تفاوت Wi-Fi، شبکه کامپیوتری و اینترنت چیست؟
  • پروتکل‌هایی مانند TCP، UDP و HTTP چه وظایفی دارند؟

شاید تصور کنید برای پاسخ دادن به این پرسش‌ها باید یک متخصص شبکه باشید.

اما واقعیت این است که اصول بنیادی عملکرد اینترنت را می‌توان با چند مفهوم ساده و مثال‌های واقعی درک کرد.

در مقاله‌های قبلی مجموعه DevMinds Learning Path یاد گرفتیم کامپیوتر چگونه کار می‌کند و اطلاعات چگونه در قالب صفر و یک نمایش داده می‌شوند.

حالا یک سؤال جدید مطرح می‌شود:

اگر دو کامپیوتر بتوانند داده‌ها را ذخیره و پردازش کنند، چگونه می‌توانند این داده‌ها را با یکدیگر به اشتراک بگذارند؟

پاسخ این سؤال، نقطه آغاز دنیای شبکه‌های کامپیوتری است.

در این مقاله از مفهوم شبکه شروع می‌کنیم و قدم‌به‌قدم به اینترنت، IP، DNS، پروتکل‌های ارتباطی و نحوه باز شدن یک وب‌سایت می‌رسیم.

هدف این نیست که تمام جزئیات مهندسی شبکه را یاد بگیریم؛ بلکه می‌خواهیم یک تصویر ذهنی دقیق از زیرساختی بسازیم که تقریباً تمام نرم‌افزارهای آنلاین امروزی روی آن کار می‌کنند.

شبکه کامپیوتری (Computer Network) چیست؟

بیایید از یک مثال ساده شروع کنیم.

فرض کنید دو کامپیوتر در یک اتاق دارید.

روی کامپیوتر اول یک فایل ذخیره کرده‌اید و می‌خواهید آن را به کامپیوتر دوم منتقل کنید.

یکی از راه‌ها این است که فایل را روی حافظه USB کپی کنید و آن را به کامپیوتر دوم انتقال دهید.

اما اگر بتوانید این دو کامپیوتر را مستقیماً به یکدیگر متصل کنید چه اتفاقی می‌افتد؟

در این صورت می‌توانید داده‌ها را از طریق یک مسیر ارتباطی منتقل کنید؛ بدون اینکه نیازی به جابه‌جایی فیزیکی حافظه داشته باشید.

این ساده‌ترین ایده پشت شبکه‌های کامپیوتری است.

تعریف شبکه کامپیوتری

شبکه کامپیوتری (Computer Network) مجموعه‌ای از دستگاه‌های متصل به یکدیگر است که می‌توانند بر اساس قواعد ارتباطی مشخص، داده‌ها و منابع را با هم به اشتراک بگذارند.

این دستگاه‌ها لزوماً کامپیوترهای شخصی نیستند.

تلفن‌های همراه، سرورها، چاپگرها، دوربین‌های تحت شبکه و تجهیزات هوشمند نیز می‌توانند عضو یک شبکه باشند.

چرا شبکه‌های کامپیوتری به وجود آمدند؟

هدف اصلی شبکه‌ها فراهم کردن امکان ارتباط و اشتراک منابع بین دستگاه‌هاست.

برای مثال، در یک شرکت می‌توان:

  1. فایل‌ها را بین کارمندان به اشتراک گذاشت.
  2. چند کامپیوتر را به یک چاپگر متصل کرد.
  3. اطلاعات را روی یک سرور مرکزی نگهداری کرد.
  4. امکان استفاده مشترک از نرم‌افزارهای سازمانی را فراهم کرد.
  5. دستگاه‌های مختلف را به اینترنت متصل کرد.

نکته مهم این است که برای تشکیل یک شبکه، الزاماً به اینترنت نیاز نداریم.

دو کامپیوتر می‌توانند داخل یک شبکه محلی با هم ارتباط برقرار کنند، حتی اگر هیچ‌کدام به اینترنت متصل نباشند.

این تفاوت را در ادامه دقیق‌تر بررسی می‌کنیم.

انواع شبکه‌های کامپیوتری

شبکه‌های کامپیوتری را می‌توان بر اساس ویژگی‌های مختلفی مانند محدوده جغرافیایی، ساختار و کاربرد دسته‌بندی کرد.

دو مفهوم مهم برای شروع، LAN و WAN هستند.

شبکه محلی (LAN) چیست؟

LAN مخفف Local Area Network است.

شبکه محلی معمولاً مجموعه‌ای از دستگاه‌ها را در یک محدوده نسبتاً کوچک، مانند خانه، دفتر کار، مدرسه یا یک ساختمان، به هم متصل می‌کند.

برای مثال، تصور کنید در خانه یک لپ‌تاپ، تلفن همراه و تلویزیون هوشمند دارید که همگی به شبکه خانگی متصل هستند.

این دستگاه‌ها می‌توانند بخشی از یک LAN باشند.

بسته به تنظیمات شبکه، ممکن است بتوانند با یکدیگر ارتباط برقرار کنند و منابع مشترکی داشته باشند.

شبکه گسترده (WAN) چیست؟

شبکه یک بانک: هر شعبه شبکه محلی (LAN) خود را دارد و شعبه‌ها در شهرهای گوناگون از طریق شبکه گسترده (WAN) به سیستم‌های مرکزی سازمان متصل می‌شوند شبکه یک بانک: هر شعبه شبکه محلی (LAN) خود را دارد و شعبه‌ها در شهرهای گوناگون از طریق شبکه گسترده (WAN) به سیستم‌های مرکزی سازمان متصل می‌شوند
هر شعبه یک LAN است؛ WAN این شبکه‌های دور از هم را به هم وصل می‌کند.

WAN مخفف Wide Area Network است.

این نوع شبکه، دستگاه‌ها یا شبکه‌های کوچک‌تر را در فاصله‌های جغرافیایی بزرگ‌تر به هم متصل می‌کند.

برای مثال، یک بانک ممکن است شعب مختلف خود را در شهرهای گوناگون از طریق یک شبکه گسترده به یکدیگر متصل کند.

این شعب می‌توانند از طریق زیرساخت‌های ارتباطی مختلف به سیستم‌های مرکزی سازمان دسترسی داشته باشند.

تفاوت LAN و WAN

ویژگیLANWAN
محدودهمعمولاً کوچک و محلیگسترده و جغرافیایی
نمونهشبکه خانه یا دفترشبکه ارتباطی بین شعب یک سازمان
مدیریتاغلب یک سازمان یا شخصممکن است شامل چند ارائه‌دهنده باشد
کاربردارتباط دستگاه‌های نزدیکاتصال شبکه‌های دور از هم

علاوه بر این دو نوع، دسته‌بندی‌های دیگری مانند MAN و PAN نیز وجود دارند، اما در این مرحله شناخت LAN و WAN برای ادامه مسیر کافی است.

حالا می‌توانیم به مفهوم اصلی مقاله برسیم.

اینترنت (Internet) چیست؟

اینترنت یک شبکه واحد و مستقل نیست.

در واقع، اینترنت از اتصال تعداد بسیار زیادی شبکه مختلف به یکدیگر تشکیل شده است.

به همین دلیل معمولاً آن را شبکه‌ای از شبکه‌ها (Network of Networks) می‌نامند.

اینترنت به‌عنوان شبکه‌ای از شبکه‌ها: شبکه خانگی، شبکه دانشگاهی، شبکه سازمانی و مرکز داده از طریق ارائه‌دهندگان خدمات ارتباطی به هم متصل می‌شوند اینترنت به‌عنوان شبکه‌ای از شبکه‌ها: شبکه خانگی، شبکه دانشگاهی، شبکه سازمانی و مرکز داده از طریق ارائه‌دهندگان خدمات ارتباطی به هم متصل می‌شوند

تصور کنید هزاران شهر در سراسر دنیا وجود دارند.

هر شهر خیابان‌ها و مسیرهای داخلی خودش را دارد.

اما اگر قرار باشد مردم و کالاها بین شهرهای مختلف جابه‌جا شوند، به جاده‌هایی نیاز داریم که این شهرها را به یکدیگر متصل کنند.

اینترنت نیز تا حدی ساختار مشابهی دارد.

شبکه‌های خانگی، دانشگاهی، سازمانی، مراکز داده و ارائه‌دهندگان خدمات ارتباطی از طریق زیرساخت‌های مختلف به یکدیگر متصل می‌شوند.

نتیجه این ارتباط گسترده، شبکه جهانی اینترنت است.

آیا اینترنت متعلق به یک شرکت است؟

خیر. اینترنت به‌صورت کامل متعلق به یک شرکت یا سازمان واحد نیست.

این زیرساخت از شبکه‌های متعددی تشکیل شده که توسط شرکت‌ها، سازمان‌ها، ارائه‌دهندگان خدمات اینترنت و نهادهای مختلف مدیریت می‌شوند.

این شبکه‌ها برای برقراری ارتباط با یکدیگر از مجموعه‌ای از پروتکل‌ها و استانداردهای مشترک استفاده می‌کنند.

همین استانداردهای مشترک باعث می‌شوند دستگاه‌هایی با سخت‌افزارها و سیستم‌عامل‌های متفاوت بتوانند با یکدیگر ارتباط برقرار کنند.

اینترنت از چه مسیرهایی اطلاعات را منتقل می‌کند؟

اطلاعات اینترنتی می‌توانند از طریق فناوری‌های مختلفی منتقل شوند؛ مانند:

  • کابل‌های فیبر نوری
  • کابل‌های مسی
  • شبکه‌های ارتباطی تلفن همراه
  • ارتباطات رادیویی و بی‌سیم
  • ارتباطات ماهواره‌ای

برای مثال، زمانی که با اینترنت موبایل وارد یک وب‌سایت می‌شوید، دستگاه شما از طریق شبکه تلفن همراه به زیرساخت اپراتور متصل می‌شود.

در ادامه ممکن است داده‌ها از شبکه‌های فیبر نوری و مسیرهای ارتباطی دیگری عبور کنند تا به مقصد برسند.

بنابراین برخلاف تصور رایج، اینترنت صرفاً مجموعه‌ای از ارتباطات بی‌سیم نیست.

بخش بزرگی از زیرساخت آن بر ارتباطات فیزیکی، از جمله کابل‌های فیبر نوری زمینی و زیردریایی، متکی است.

تفاوت اینترنت، Wi-Fi و وب چیست؟

این سه مفهوم اغلب به‌جای یکدیگر استفاده می‌شوند، درحالی‌که معنای متفاوتی دارند.

Wi-Fi چیست؟

Wi-Fi یک فناوری ارتباط شبکه محلی بی‌سیم است.

وقتی لپ‌تاپ خود را به Wi-Fi خانه متصل می‌کنید، در حقیقت از یک ارتباط بی‌سیم برای اتصال به شبکه محلی استفاده می‌کنید.

اما این اتصال الزاماً به معنای دسترسی به اینترنت نیست.

مثال: Wi-Fi وصل، اینترنت قطع

ممکن است لپ‌تاپ شما به Wi-Fi متصل باشد، اما ارتباط روتر با ارائه‌دهنده اینترنت قطع شده باشد.

در این شرایط، اتصال Wi-Fi برقرار است، ولی اینترنت ندارید.

وب (World Wide Web) چیست؟

وب یکی از سرویس‌هایی است که روی زیرساخت اینترنت کار می‌کند.

وقتی مرورگر خود را باز می‌کنید و وارد یک وب‌سایت می‌شوید، معمولاً در حال استفاده از وب هستید.

اما اینترنت فقط برای نمایش وب‌سایت‌ها استفاده نمی‌شود.

سرویس‌هایی مانند ایمیل، انتقال فایل، ارتباطات آنلاین و بسیاری از برنامه‌های دیگر نیز می‌توانند از اینترنت استفاده کنند.

بنابراین:

اینترنت زیرساخت ارتباطی است؛ وب یکی از سرویس‌هایی است که روی این زیرساخت فعالیت می‌کند.

مفهوموظیفه
شبکه کامپیوتریارتباط بین دستگاه‌ها
Wi-Fiاتصال بی‌سیم دستگاه‌ها به شبکه محلی
اینترنتاتصال شبکه‌های مختلف در مقیاس جهانی
وبدسترسی به منابع وب از طریق اینترنت

این تفاوت ساده یکی از مهم‌ترین نکاتی است که باید از همین ابتدای مسیر یادگیری به خاطر بسپاریم.

دستگاه‌ها چگونه به اینترنت متصل می‌شوند؟

حالا که اینترنت را می‌شناسیم، باید بفهمیم دستگاه‌های ما چگونه به آن متصل می‌شوند.

در این فرایند چند تجهیز و مفهوم مهم وجود دارد.

Router یا روتر چیست؟

روتر (Router) دستگاهی است که شبکه‌های مختلف را به یکدیگر متصل می‌کند و بسته‌های اطلاعاتی را بر اساس آدرس مقصد به سمت مسیر مناسب هدایت می‌کند.

برای مثال، روتر خانگی می‌تواند شبکه داخلی خانه را به شبکه ارائه‌دهنده اینترنت متصل کند.

روترها در مقیاس بزرگ‌تر نیز در زیرساخت اینترنت فعالیت می‌کنند و به جابه‌جایی داده‌ها بین شبکه‌های مختلف کمک می‌کنند.

Switch یا سوئیچ چیست؟

سوئیچ (Switch) معمولاً برای اتصال دستگاه‌ها در یک شبکه محلی استفاده می‌شود.

سوئیچ‌های رایج Ethernet با استفاده از اطلاعاتی مانند MAC Address تصمیم می‌گیرند فریم‌های شبکه را از کدام درگاه منتقل کنند.

به زبان ساده، سوئیچ بیشتر برای ارتباط درون شبکه محلی استفاده می‌شود و روتر برای ارتباط بین شبکه‌های مختلف.

البته تجهیزات شبکه و معماری‌های واقعی می‌توانند قابلیت‌های ترکیبی و پیچیده‌تری داشته باشند.

Modem چیست؟

مودم (Modem) تجهیزی است که امکان ارتباط با بعضی انواع زیرساخت‌های ارائه‌دهنده خدمات اینترنت را فراهم می‌کند.

برای مثال، در ارتباطات DSL یا کابلی، مودم وظیفه تبدیل و مدیریت سیگنال‌های مربوط به آن فناوری ارتباطی را بر عهده دارد.

در ارتباط فیبر نوری ممکن است از تجهیزی به نام ONT استفاده شود.

بسیاری از دستگاه‌های خانگی امروزی چند قابلیت مختلف مانند روتر، سوئیچ، Wi-Fi Access Point و گاهی مودم را در یک دستگاه ترکیب می‌کنند.

به همین دلیل ممکن است تمام این تجهیزات را به‌صورت جداگانه در خانه مشاهده نکنید.

ISP چیست؟

مسیر اتصال به اینترنت: لپ‌تاپ و تلفن همراه از طریق Wi-Fi یا کابل به دستگاه خانگی (روتر، سوئیچ، Wi-Fi Access Point و مودم یا ONT) وصل می‌شوند، سپس به ISP و از آنجا از شبکه‌ها و ارائه‌دهندگان دیگر تا سرور مقصد مسیر اتصال به اینترنت: لپ‌تاپ و تلفن همراه از طریق Wi-Fi یا کابل به دستگاه خانگی (روتر، سوئیچ، Wi-Fi Access Point و مودم یا ONT) وصل می‌شوند، سپس به ISP و از آنجا از شبکه‌ها و ارائه‌دهندگان دیگر تا سرور مقصد

ISP مخفف Internet Service Provider یا ارائه‌دهنده خدمات اینترنت است.

ISP شرکتی است که امکان دسترسی شما به شبکه اینترنت را فراهم می‌کند.

برای مثال، وقتی اینترنت خانگی یا موبایل تهیه می‌کنید، از خدمات یک ارائه‌دهنده ارتباطی استفاده می‌کنید.

اما ISP شما لزوماً مالک تمام مسیر ارتباطی تا سرور مقصد نیست.

داده‌های شما ممکن است از چندین شبکه و ارائه‌دهنده مختلف عبور کنند تا به مقصد برسند.

IP چیست و چرا هر شبکه به آدرس‌دهی نیاز دارد؟

فرض کنید قصد دارید بسته‌ای را از یک شهر برای شخصی در شهر دیگر ارسال کنید.

اگر آدرس مقصد را نداشته باشید، چگونه می‌توانید بسته را به دست گیرنده برسانید؟

در شبکه‌های کامپیوتری نیز با مسئله مشابهی مواجه هستیم.

برای اینکه داده‌ها از یک دستگاه به دستگاه دیگر منتقل شوند، به سازوکاری برای شناسایی مبدأ و مقصد در شبکه نیاز داریم.

یکی از مهم‌ترین مفاهیم در این زمینه IP است.

IP مخفف Internet Protocol است.

این پروتکل بخشی از قواعد اصلی آدرس‌دهی و انتقال بسته‌ها بین شبکه‌های مبتنی بر IP را مشخص می‌کند.

IP Address چیست؟

IP Address یا آدرس IP یک آدرس منطقی است که به یک رابط شبکه اختصاص داده می‌شود و برای شناسایی و مسیریابی در شبکه‌های مبتنی بر IP استفاده می‌شود.

برای مثال، آدرس 192.168.1.10 یک IPv4 معتبر است.

این آدرس از چهار بخش عددی تشکیل شده که هر کدام مقداری بین صفر تا ۲۵۵ دارند.

تفاوت IPv4 و IPv6

دو نسخه مهم پروتکل IP عبارت‌اند از IPv4 و IPv6.

IPv4

در IPv4 آدرس‌ها ۳۲ بیتی هستند.

نمونه: 192.168.1.10

IPv6

در IPv6 آدرس‌ها ۱۲۸ بیتی هستند.

نمونه: 2001:db8::1

یکی از دلایل اصلی توسعه IPv6، محدودیت فضای آدرس‌دهی IPv4 و نیاز به تعداد بسیار بیشتری از آدرس‌ها بود.

IPv4 و IPv6 هر دو در اینترنت امروزی استفاده می‌شوند.

IP خصوصی (Private IP) و عمومی (Public IP)

احتمالاً آدرس‌هایی مانند 192.168.1.5 را در تنظیمات شبکه مشاهده کرده‌اید.

این آدرس‌ها معمولاً در شبکه‌های خصوصی استفاده می‌شوند.

برای مثال، لپ‌تاپ و تلفن همراه شما ممکن است در شبکه خانگی آدرس‌های خصوصی متفاوتی داشته باشند.

اما برای ارتباط با اینترنت عمومی، سازوکارهای آدرس‌دهی و مسیریابی متفاوتی موردنیاز است.

در شبکه‌های IPv4 خانگی، معمولاً روتر از فناوری‌ای مانند NAT استفاده می‌کند.

NAT چیست؟

ترجمه آدرس با NAT: لپ‌تاپ با IP خصوصی 192.168.1.5 و تلفن همراه با IP خصوصی 192.168.1.10 از طریق روتر خانگی و یک آدرس IPv4 عمومی با اینترنت ارتباط برقرار می‌کنند ترجمه آدرس با NAT: لپ‌تاپ با IP خصوصی 192.168.1.5 و تلفن همراه با IP خصوصی 192.168.1.10 از طریق روتر خانگی و یک آدرس IPv4 عمومی با اینترنت ارتباط برقرار می‌کنند

NAT مخفف Network Address Translation است.

این فناوری امکان ترجمه آدرس‌های IP را در مسیر عبور ترافیک فراهم می‌کند.

برای مثال، چند دستگاه خانگی با IP خصوصی می‌توانند با استفاده از ترجمه آدرس و در بسیاری از موارد پورت، از یک آدرس IPv4 عمومی برای ارتباط با اینترنت استفاده کنند.

البته NAT تنها روش طراحی اتصال شبکه نیست و در بسیاری از شبکه‌های IPv6، ارتباط بدون نیاز به NAT رایج IPv4 انجام می‌شود.

نکته مهم

آدرس IP لزوماً متعلق به یک دستگاه ثابت برای همیشه نیست.

بسیاری از آدرس‌ها به‌صورت پویا اختصاص داده می‌شوند و ممکن است با گذشت زمان تغییر کنند.

DNS چیست و چگونه کار می‌کند؟

تا اینجا فهمیدیم که دستگاه‌ها برای ارتباط در شبکه به آدرس‌دهی نیاز دارند.

اما یک مشکل وجود دارد.

فرض کنید برای ورود به هر وب‌سایت مجبور بودید آدرس IP آن را حفظ کنید.

استفاده از اینترنت بسیار دشوار می‌شد.

به همین دلیل از سیستم نام دامنه یا DNS استفاده می‌کنیم.

DNS مخفف Domain Name System است.

تعریف DNS

DNS یک سیستم توزیع‌شده و سلسله‌مراتبی است که امکان پیدا کردن اطلاعات مربوط به نام‌های دامنه، از جمله آدرس‌های IP، را فراهم می‌کند.

برای مثال، شما در مرورگر عبارت devminds.ir را وارد می‌کنید.

اما برای ارتباط شبکه‌ای با مقصد، نرم‌افزار معمولاً باید آدرس یا آدرس‌های IP مرتبط با سرویس را پیدا کند.

DNS در این فرایند نقش مهمی دارد.

DNS چگونه یک دامنه را پیدا می‌کند؟

برای درک بهتر، تصور کنید می‌خواهیم آدرس IP مربوط به یک دامنه را پیدا کنیم.

یک فرایند ساده‌شده DNS Resolution می‌تواند شامل مراحل زیر باشد:

فرایند ساده‌شده DNS Resolution برای devminds.ir: مرورگر یا سیستم‌عامل ابتدا Cache را بررسی می‌کند، سپس از Recursive Resolver می‌پرسد؛ Resolver از سرورهای Root، TLD و Authoritative کمک می‌گیرد و رکورد A یا AAAA را برمی‌گرداند و مرورگر با آن آدرس به سرویس موردنظر وصل می‌شود فرایند ساده‌شده DNS Resolution برای devminds.ir: مرورگر یا سیستم‌عامل ابتدا Cache را بررسی می‌کند، سپس از Recursive Resolver می‌پرسد؛ Resolver از سرورهای Root، TLD و Authoritative کمک می‌گیرد و رکورد A یا AAAA را برمی‌گرداند و مرورگر با آن آدرس به سرویس موردنظر وصل می‌شود فرایند ساده‌شده DNS Resolution برای devminds.ir: مرورگر یا سیستم‌عامل ابتدا Cache را بررسی می‌کند، سپس از Recursive Resolver می‌پرسد؛ Resolver از سرورهای Root، TLD و Authoritative کمک می‌گیرد و رکورد A یا AAAA را برمی‌گرداند و مرورگر با آن آدرس به سرویس موردنظر وصل می‌شود فرایند ساده‌شده DNS Resolution برای devminds.ir: مرورگر یا سیستم‌عامل ابتدا Cache را بررسی می‌کند، سپس از Recursive Resolver می‌پرسد؛ Resolver از سرورهای Root، TLD و Authoritative کمک می‌گیرد و رکورد A یا AAAA را برمی‌گرداند و مرورگر با آن آدرس به سرویس موردنظر وصل می‌شود
شماره‌های تصویر با مراحل زیر یکی هستند.
  1. بررسی اطلاعات ذخیره‌شده

    مرورگر، سیستم‌عامل یا Resolver ممکن است اطلاعات مربوط به دامنه را قبلاً ذخیره کرده باشد.

    اگر اطلاعات معتبر در Cache موجود باشند، ممکن است نیازی به انجام تمام مراحل بعدی نباشد.

  2. پرس‌وجو از Recursive Resolver

    اگر پاسخ در دسترس نباشد، درخواست معمولاً به یک DNS Resolver ارسال می‌شود.

    این Resolver تلاش می‌کند اطلاعات لازم را پیدا کند.

  3. استفاده از ساختار سلسله‌مراتبی DNS

    در صورت نیاز، Resolver از اطلاعات سرورهای Root، سرورهای دامنه سطح بالا (TLD) و سرورهای Authoritative استفاده می‌کند تا به رکوردهای معتبر دامنه برسد.

  4. دریافت نتیجه

    در نهایت Resolver می‌تواند رکورد مربوط به دامنه را برگرداند.

    برای مثال، رکورد A حاوی یک آدرس IPv4 است و رکورد AAAA برای IPv6 استفاده می‌شود.

  5. استفاده از آدرس

    نرم‌افزار از نتیجه DNS برای ادامه فرایند ارتباط با سرویس موردنظر استفاده می‌کند.

آیا هر دامنه فقط یک IP دارد؟

خیر. یک دامنه می‌تواند چندین آدرس IP داشته باشد.

همچنین ممکن است بسته به موقعیت کاربر، تنظیمات سرویس و زیرساخت‌هایی مانند CDN، پاسخ‌های DNS متفاوتی دریافت شود.

بنابراین نباید تصور کنیم هر دامنه همیشه و در تمام شرایط به یک IP ثابت اشاره می‌کند.

DNS Cache چیست؟

DNS Cache به نگهداری موقت اطلاعات DNS گفته می‌شود.

این کار باعث می‌شود درخواست‌های تکراری لزوماً نیازی به طی کردن تمام مراحل جست‌وجوی DNS نداشته باشند.

مدت اعتبار بسیاری از رکوردهای DNS با مقداری به نام TTL یا Time To Live کنترل می‌شود.

کاربرد در آینده

شناخت این مفهوم زمانی مفید است که در آینده بخواهید یک وب‌سایت را روی سرور جدیدی منتقل کنید یا تنظیمات دامنه را تغییر دهید.

اطلاعات چگونه در اینترنت جابه‌جا می‌شوند؟ مفهوم Packet

حالا فرض کنید آدرس مقصد را پیدا کرده‌ایم.

آیا کامپیوتر یک فایل چندصد مگابایتی را به شکل یک پیام بسیار بزرگ و یکپارچه در شبکه ارسال می‌کند؟

در شبکه‌های مبتنی بر IP، داده‌ها در قالب بسته‌هایی به نام Packet منتقل می‌شوند.

ساختار یک بسته IP: داده به بسته‌های کوچک‌تر تقسیم می‌شود و هر بسته یک Header با آدرس‌های IP مبدأ و مقصد و یک Payload با بخشی از داده دارد ساختار یک بسته IP: داده به بسته‌های کوچک‌تر تقسیم می‌شود و هر بسته یک Header با آدرس‌های IP مبدأ و مقصد و یک Payload با بخشی از داده دارد

Packet یا بسته اطلاعاتی، واحدی از اطلاعات است که ساختاری مشخص برای انتقال در شبکه دارد.

یک بسته IP معمولاً دارای دو بخش اصلی است:

Header: اطلاعات کنترلی مانند آدرس‌های IP مبدأ و مقصد را در بر می‌گیرد.

Payload: داده‌ای است که بسته حمل می‌کند.

بسته به پروتکل‌های مورد استفاده، داده‌ها می‌توانند پیش از ارسال به بخش‌های کوچک‌تری تقسیم شوند.

چرا داده‌ها به‌صورت بسته‌ای منتقل می‌شوند؟

انتقال بسته‌ای مزایای مختلفی دارد.

برای مثال:

  1. امکان استفاده مشترک چندین ارتباط از زیرساخت شبکه را فراهم می‌کند.
  2. به روترها اجازه می‌دهد بسته‌ها را براساس مقصد هدایت کنند.
  3. امکان مدیریت انتقال داده در واحدهای کوچک‌تر را فراهم می‌سازد.
  4. با کمک پروتکل‌های مناسب می‌توان گم شدن یا رسیدن نامرتب داده‌ها را مدیریت کرد.

Packet Switching چیست؟

سوئیچینگ بسته‌ای: بسته‌های ۱، ۲ و ۳ از مبدأ از مسیرهای متفاوتی بین روترها عبور می‌کنند و ممکن است با ترتیب ۱، ۳، ۲ به مقصد برسند سوئیچینگ بسته‌ای: بسته‌های ۱، ۲ و ۳ از مبدأ از مسیرهای متفاوتی بین روترها عبور می‌کنند و ممکن است با ترتیب ۱، ۳، ۲ به مقصد برسند

Packet Switching یا سوئیچینگ بسته‌ای روشی برای انتقال داده است که در آن اطلاعات در قالب بسته‌های مستقل در زیرساخت شبکه جابه‌جا می‌شوند.

روترها بر اساس اطلاعات مسیریابی تصمیم می‌گیرند بسته‌ها را به کدام مسیر بعدی ارسال کنند.

بسته‌های مربوط به یک ارتباط ممکن است در بعضی شرایط از مسیرهای متفاوتی عبور کنند یا با ترتیب متفاوتی به مقصد برسند.

اما نکته مهم این است که خود IP تحویل قطعی، ترتیب صحیح یا ارسال مجدد بسته‌های گم‌شده را تضمین نمی‌کند.

برای فراهم کردن چنین قابلیت‌هایی، به پروتکل‌ها و سازوکارهای دیگری نیاز داریم.

و این دقیقاً ما را به مفهوم TCP/IP می‌رساند.

TCP/IP چیست و پروتکل‌ها چه نقشی دارند؟

تصور کنید دو نفر می‌خواهند با یکدیگر صحبت کنند، اما زبان مشترکی ندارند.

حتی اگر بتوانند صدای یکدیگر را بشنوند، ممکن است نتوانند پیام‌ها را به‌درستی درک کنند.

در شبکه‌های کامپیوتری نیز اتصال فیزیکی یا بی‌سیم به‌تنهایی کافی نیست.

دستگاه‌ها باید درباره نحوه ارسال، دریافت و تفسیر اطلاعات از قواعد مشترکی پیروی کنند.

این قواعد را پروتکل (Protocol) می‌نامیم.

پروتکل شبکه چیست؟

پروتکل مجموعه‌ای از قواعد و قراردادهاست که نحوه ارتباط بین سیستم‌ها را مشخص می‌کند.

برای مثال، ممکن است یک پروتکل تعیین کند:

  • داده‌ها چه ساختاری داشته باشند؟
  • ارتباط چگونه آغاز شود؟
  • مقصد چگونه شناسایی شود؟
  • دریافت صحیح اطلاعات چگونه بررسی شود؟
  • در صورت بروز خطا چه رفتاری انجام شود؟

اینترنت از مجموعه بزرگی از پروتکل‌های ارتباطی استفاده می‌کند.

یکی از بنیادی‌ترین مجموعه‌ها، TCP/IP است.

TCP چیست؟

TCP مخفف Transmission Control Protocol است.

TCP یک پروتکل لایه انتقال است که امکان ایجاد یک جریان داده قابل‌اعتماد و مرتب بین دو نقطه ارتباطی را فراهم می‌کند.

به زبان ساده، TCP سازوکارهایی دارد که بتواند داده‌ها را به ترتیب صحیح و بدون حذف یا تکرار ناخواسته به برنامه دریافت‌کننده تحویل دهد؛ البته تا زمانی که ارتباط برقرار بماند و خطای غیرقابل‌بازیابی رخ ندهد.

برای مثال، اگر بخشی از داده‌ها در مسیر از بین بروند، TCP می‌تواند آن‌ها را مجدداً ارسال کند.

TCP همچنین از سازوکارهایی برای مدیریت جریان داده و کنترل ازدحام شبکه استفاده می‌کند.

UDP چیست؟

UDP مخفف User Datagram Protocol است.

UDP نیز یک پروتکل لایه انتقال است، اما برخلاف TCP به‌صورت پیش‌فرض اتصال پایدار، تحویل تضمین‌شده یا مرتب‌سازی داده‌ها را ارائه نمی‌دهد.

در نتیجه، سربار پروتکلی کمتری دارد و در بعضی سناریوها انتخاب مناسبی است.

برای مثال، برخی برنامه‌های ارتباط بلادرنگ و سرویس‌های شبکه از UDP استفاده می‌کنند.

توجه

این به معنای آن نیست که هر برنامه مبتنی بر UDP الزاماً سریع‌تر از TCP است.

همچنین پروتکل‌های دیگری می‌توانند قابلیت اطمینان و کنترل انتقال را روی UDP پیاده‌سازی کنند.

یکی از نمونه‌های مهم، QUIC است که در HTTP/3 استفاده می‌شود.

مقایسه TCP و UDP

ویژگیTCPUDP
نوع ارتباطاتصال‌گرابدون اتصال
تضمین تحویل توسط پروتکلدارد، در ارتباط سالمندارد
حفظ ترتیب دادهداردندارد
سربار پروتکلیبیشترکمتر
نمونه کاربردبسیاری از ارتباطات وب و انتقال فایلDNS، برخی ارتباطات بلادرنگ، زیرساخت QUIC

مدل TCP/IP چه لایه‌هایی دارد؟

برای ساده‌تر شدن طراحی و تحلیل ارتباطات شبکه، وظایف مختلف در قالب لایه‌های مفهومی دسته‌بندی می‌شوند.

یک نمایش رایج از مدل TCP/IP شامل چهار لایه است:

لایهوظیفهمثال
Applicationخدمات و قواعد ارتباط برنامه‌هاHTTP، DNS
Transportارتباط بین برنامه‌ها و مدیریت انتقالTCP، UDP
Internetآدرس‌دهی و مسیریابی بین شبکه‌هاIP
Linkانتقال داده در شبکه محلی و بستر ارتباطیEthernet، Wi-Fi
چهار لایه مدل TCP/IP در فرستنده و گیرنده: Application با HTTP و DNS، Transport با TCP و UDP، Internet با IP و Link با Ethernet و Wi-Fi؛ داده در فرستنده از لایه بالا به پایین و در گیرنده از پایین به بالا حرکت می‌کند چهار لایه مدل TCP/IP در فرستنده و گیرنده: Application با HTTP و DNS، Transport با TCP و UDP، Internet با IP و Link با Ethernet و Wi-Fi؛ داده در فرستنده از لایه بالا به پایین و در گیرنده از پایین به بالا حرکت می‌کند

این دسته‌بندی به ما کمک می‌کند بفهمیم هر پروتکل مسئول کدام بخش از ارتباط است.

برای مثال، HTTP نحوه درخواست و پاسخ در وب را تعریف می‌کند، اما خودش جایگزین وظایف مسیریابی IP نمی‌شود.

این جداسازی مسئولیت‌ها یکی از اصول مهم طراحی سیستم‌های ارتباطی است.

وقتی یک وب‌سایت را باز می‌کنیم، پشت‌صحنه دقیقاً چه اتفاقی می‌افتد؟

حالا زمان آن رسیده تمام مفاهیمی را که یاد گرفته‌ایم کنار یکدیگر قرار دهیم.

فرض کنید لپ‌تاپ شما به شبکه خانگی متصل است و آدرس https://devminds.ir را در مرورگر وارد می‌کنید.

برای ساده‌تر شدن توضیح، یک سناریوی متداول را بررسی می‌کنیم.

جزئیات واقعی ممکن است بسته به مرورگر، تنظیمات شبکه، Cache و نسخه پروتکل‌ها متفاوت باشد.

هشت مرحله باز شدن https://devminds.ir: اتصال به شبکه، پیدا کردن آدرس با DNS، برقراری ارتباط با TCP و TLS یا QUIC، ارسال درخواست HTTP، عبور بسته‌ها از شبکه، پردازش درخواست، ارسال پاسخ 200 OK و نمایش صفحه با HTML، CSS و JavaScript هشت مرحله باز شدن https://devminds.ir: اتصال به شبکه، پیدا کردن آدرس با DNS، برقراری ارتباط با TCP و TLS یا QUIC، ارسال درخواست HTTP، عبور بسته‌ها از شبکه، پردازش درخواست، ارسال پاسخ 200 OK و نمایش صفحه با HTML، CSS و JavaScript هشت مرحله باز شدن https://devminds.ir: اتصال به شبکه، پیدا کردن آدرس با DNS، برقراری ارتباط با TCP و TLS یا QUIC، ارسال درخواست HTTP، عبور بسته‌ها از شبکه، پردازش درخواست، ارسال پاسخ 200 OK و نمایش صفحه با HTML، CSS و JavaScript هشت مرحله باز شدن https://devminds.ir: اتصال به شبکه، پیدا کردن آدرس با DNS، برقراری ارتباط با TCP و TLS یا QUIC، ارسال درخواست HTTP، عبور بسته‌ها از شبکه، پردازش درخواست، ارسال پاسخ 200 OK و نمایش صفحه با HTML، CSS و JavaScript
نمای کلی سناریو؛ توضیح هر مرحله در ادامه آمده است.

اتصال به شبکه

لپ‌تاپ از طریق Wi-Fi یا کابل Ethernet به شبکه محلی متصل است.

سیستم شما معمولاً اطلاعاتی مانند IP، مسیر پیش‌فرض شبکه و تنظیمات DNS را در اختیار دارد.

در بسیاری از شبکه‌ها، اطلاعات موردنیاز از طریق DHCP دریافت می‌شود.

پیدا کردن آدرس مقصد با DNS

مرورگر باید بداند برای ارتباط با وب‌سایت از چه آدرس یا آدرس‌هایی استفاده کند.

در صورت نیاز، فرایند DNS Resolution انجام می‌شود.

ممکن است نتیجه از Cache به دست آید یا DNS Resolver برای دریافت اطلاعات معتبر جست‌وجوی بیشتری انجام دهد.

در نهایت آدرس مناسب برای ادامه ارتباط مشخص می‌شود.

برقراری ارتباط با سرور

مرورگر تلاش می‌کند ارتباط لازم را برقرار کند.

در ارتباطات HTTPS مبتنی بر HTTP/1.1 یا HTTP/2، معمولاً TCP و TLS در این فرایند نقش دارند.

اما در HTTP/3 از QUIC روی UDP استفاده می‌شود.

بنابراین برخلاف بعضی توضیحات ساده آموزشی، تمام ارتباطات وب امروزی الزاماً با TCP برقرار نمی‌شوند.

ارسال درخواست HTTP

مرورگر یک درخواست HTTP برای دریافت محتوای موردنظر ارسال می‌کند.

برای مثال، ممکن است درخواست شامل متد GET و مسیر / باشد.

اطلاعات مربوط به درخواست از طریق لایه‌های ارتباطی پایین‌تر منتقل می‌شوند.

عبور داده‌ها از شبکه

اطلاعات در قالب بسته‌ها از مسیرهای شبکه عبور می‌کنند.

ممکن است این مسیر شامل روتر خانگی، شبکه ISP، روترهای دیگر و زیرساخت مرکز داده باشد.

اینترنت از طریق فرایند مسیریابی تلاش می‌کند بسته‌ها را به سمت مقصد هدایت کند.

البته مقصدی که کاربر به آن متصل می‌شود ممکن است یک سرور لبه (Edge Server) یا سرویس CDN باشد، نه الزاماً سرور اصلی نگهداری وب‌سایت.

پردازش درخواست

سرویس دریافت‌کننده درخواست را بررسی می‌کند.

بسته به معماری وب‌سایت، ممکن است پاسخ مستقیماً از Cache، یک وب‌سرور یا پس از اجرای منطق برنامه و دریافت اطلاعات از پایگاه داده آماده شود.

ارسال پاسخ

سرور پاسخ HTTP را برمی‌گرداند.

برای مثال، کد وضعیت 200 OK نشان‌دهنده موفقیت درخواست در سطح HTTP است.

پاسخ ممکن است شامل HTML، داده‌های JSON، تصویر یا انواع دیگری از محتوا باشد.

نمایش صفحه توسط مرورگر

مرورگر داده‌های دریافتی را پردازش می‌کند.

در یک صفحه وب معمولی، HTML ساختار محتوا را مشخص می‌کند، CSS بر ظاهر صفحه تأثیر می‌گذارد و JavaScript می‌تواند رفتارهای تعاملی را ایجاد کند.

مرورگر ممکن است برای دریافت فایل‌های بیشتر مانند تصاویر، فونت‌ها و اسکریپت‌ها، درخواست‌های جداگانه‌ای نیز ارسال کند.

در نهایت صفحه‌ای که مشاهده می‌کنید نمایش داده می‌شود.

نتیجه مهم

باز شدن یک وب‌سایت حاصل همکاری شبکه محلی، DNS، مسیریابی IP، پروتکل‌های انتقال، وب‌سرورها و مرورگر است.

هر کدام از این اجزا وظیفه مشخصی دارند.

چرا بعضی ارتباطات اینترنتی کند هستند؟

احتمالاً برای شما هم پیش آمده که سرعت اینترنت مناسبی داشته باشید، اما یک وب‌سایت دیر باز شود یا هنگام بازی آنلاین با تأخیر مواجه شوید.

برای درک این مشکلات باید چند مفهوم مهم را بشناسیم.

Bandwidth چیست؟

Bandwidth یا پهنای باند در مفهوم رایج شبکه، ظرفیت انتقال داده در واحد زمان را بیان می‌کند.

برای مثال، یک اتصال ممکن است ظرفیت اسمی انتقال ۱۰۰ مگابیت بر ثانیه داشته باشد.

اما این مقدار تضمین نمی‌کند که هر دانلودی با همین سرعت انجام شود.

عواملی مانند وضعیت شبکه، محدودیت سرور، ازدحام و سربار پروتکل‌ها می‌توانند روی سرعت واقعی تأثیر بگذارند.

Latency چیست؟

Latency یا تأخیر به مدت‌زمانی گفته می‌شود که انتقال یا پردازش اطلاعات در یک مسیر یا عملیات نیاز دارد.

در بررسی شبکه، معمولاً از معیارهایی مانند RTT یا Round-Trip Time استفاده می‌شود.

RTT مدت‌زمان رفت‌وبرگشت یک پیام و پاسخ آن را در شرایط مشخص اندازه‌گیری می‌کند.

برای مثال، در یک بازی آنلاین ممکن است تأخیر پایین از ظرفیت دانلود بسیار بالا مهم‌تر باشد.

Packet Loss چیست؟

Packet Loss به از دست رفتن بسته‌های اطلاعاتی در مسیر انتقال گفته می‌شود.

این اتفاق می‌تواند بر اثر مشکلات شبکه، ازدحام یا عوامل دیگر رخ دهد.

بسته به پروتکل و نوع برنامه، از دست رفتن بسته‌ها ممکن است باعث ارسال مجدد داده، کاهش کیفیت ارتباط یا افزایش تأخیر شود.

Jitter چیست؟

Jitter به تغییرپذیری تأخیر بسته‌ها در طول زمان اشاره دارد.

این مفهوم برای کاربردهای بلادرنگ مانند تماس صوتی و تصویری اهمیت دارد.

تفاوت این مفاهیم

مفهوممعنای سادهتأثیر احتمالی
Bandwidthظرفیت انتقال دادهسرعت انتقال حجم زیاد داده
Latencyتأخیر ارتباطسرعت پاسخ‌گویی
Packet Lossاز دست رفتن بسته‌هااختلال یا ارسال مجدد
Jitterتغییرات تأخیرناپایداری ارتباطات بلادرنگ

بنابراین برای بررسی کیفیت اینترنت نباید فقط به عدد سرعت دانلود توجه کنیم.

امنیت ارتباطات اینترنتی چگونه تأمین می‌شود؟

تا اینجا درباره انتقال اطلاعات صحبت کردیم.

اما سؤال مهم دیگری وجود دارد:

اگر داده‌های ما از شبکه‌های مختلف عبور می‌کنند، چگونه می‌توانیم از محرمانگی و صحت اطلاعات در مسیر ارتباط محافظت کنیم؟

یکی از مهم‌ترین فناوری‌ها در وب، HTTPS است.

HTTP و HTTPS چه تفاوتی دارند؟

HTTP

HTTP مخفف Hypertext Transfer Protocol است و برای تبادل درخواست و پاسخ در وب استفاده می‌شود.

HTTPS

HTTPS نسخه‌ای از ارتباط HTTP است که با کمک TLS از ارتباط محافظت می‌کند.

TLS می‌تواند محرمانگی، صحت داده‌ها و احراز هویت طرف مقابل را در ارتباط فراهم کند.

برای مثال، هنگام ورود به یک وب‌سایت بانکی، HTTPS نقش مهمی در محافظت از اطلاعات در مسیر ارتباط دارد.

اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد:

یک نکته بسیار مهم

وجود HTTPS به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که یک وب‌سایت قابل‌اعتماد یا بدون خطر است.

یک وب‌سایت مخرب نیز ممکن است گواهی TLS معتبر داشته باشد.

بنابراین امنیت یک نرم‌افزار فقط به رمزنگاری ارتباط محدود نمی‌شود.

آیا DNS همیشه رمزنگاری شده است؟

خیر. DNS سنتی معمولاً درخواست‌ها را بدون رمزنگاری در سطح خود DNS منتقل می‌کند.

البته فناوری‌هایی مانند DNS over HTTPS یا DoH و DNS over TLS یا DoT امکان رمزنگاری ارتباط با Resolver را فراهم می‌کنند.

این فناوری‌ها بخشی از موضوع گسترده‌تر حریم خصوصی و امنیت شبکه هستند که در مراحل پیشرفته‌تر به آن‌ها خواهیم پرداخت.

چرا شناخت اینترنت و شبکه برای مهندسی نرم‌افزار ضروری است؟

ممکن است این سؤال مطرح شود که یک برنامه‌نویس چرا باید مفاهیم شبکه را بشناسد.

آیا دانستن یک زبان برنامه‌نویسی برای ساخت نرم‌افزار کافی نیست؟

برای نوشتن برنامه‌های ساده شاید نیازی به شناخت عمیق شبکه نباشد.

اما زمانی که قرار است نرم‌افزار شما با کاربران، پایگاه داده‌ها و سرویس‌های دیگر ارتباط برقرار کند، مفاهیم شبکه به بخش جدایی‌ناپذیر توسعه نرم‌افزار تبدیل می‌شوند.

توسعه API

فرض کنید یک Backend Developer هستید.

وقتی یک برنامه Frontend درخواستی را به API شما ارسال می‌کند، این درخواست باید از مسیر شبکه به سرویس مقصد برسد.

در چنین شرایطی، شناخت HTTP، IP، DNS، TLS و مفهوم Timeout اهمیت زیادی پیدا می‌کند.

ارتباط بین سرویس‌ها

فرض کنید دو سرویس نرم‌افزاری باید از طریق شبکه با یکدیگر ارتباط برقرار کنند.

ممکن است یک سرویس در زمان مشخصی در دسترس نباشد یا پاسخ آن با تأخیر برسد.

در این شرایط، توسعه‌دهنده باید بتواند رفتار ارتباط را تحلیل کند و برای خطاهای احتمالی راهکار مناسب در نظر بگیرد.

استقرار نرم‌افزار روی سرور

ممکن است یک API روی کامپیوتر شخصی شما بدون مشکل اجرا شود، اما پس از استقرار روی سرور، کاربران نتوانند به آن متصل شوند.

دلایل احتمالی می‌توانند شامل تنظیمات نادرست DNS، فایروال، پورت‌ها، سرویس یا مسیرهای شبکه باشند.

طراحی سیستم‌های توزیع‌شده

در سیستم‌های توزیع‌شده، اجزای مختلف یک نرم‌افزار ممکن است روی چندین سرور اجرا شوند.

این اجزا باید از طریق شبکه با یکدیگر ارتباط برقرار کنند.

بنابراین مشکلاتی مانند تأخیر، قطع ارتباط، از دسترس خارج شدن سرویس و مدیریت خطا به موضوعات مهم معماری تبدیل می‌شوند.

یک مهندس نرم‌افزار حرفه‌ای نباید فرض کند ارتباط شبکه‌ای همیشه سریع، پایدار و بدون خطاست.

درک همین اصل، پایه بسیاری از تصمیم‌گیری‌های مهم در طراحی نرم‌افزارهای واقعی است.

نقش هوش مصنوعی در یادگیری و عیب‌یابی شبکه

امروزه ابزارهای هوش مصنوعی می‌توانند برای توضیح مفاهیم شبکه، تحلیل خطاها و پیشنهاد روش‌های عیب‌یابی بسیار مفید باشند.

برای مثال، تصور کنید یک برنامه نمی‌تواند به یک API متصل شود.

از AI می‌پرسید:

«درخواست HTTP من به سرور نمی‌رسد. مشکل از کجاست؟»

هوش مصنوعی ممکن است دلایل مختلفی مانند مشکل DNS، قطع ارتباط، فایروال، تنظیمات پروکسی یا در دسترس نبودن سرور را مطرح کند.

اما آیا می‌توان بدون بررسی، یکی از این دلایل را به‌عنوان علت اصلی پذیرفت؟

خیر. برای تشخیص مشکل باید اطلاعات واقعی سیستم را بررسی کنیم.

برای مثال:

  • آیا نام دامنه به‌درستی Resolve می‌شود؟
  • آیا اتصال شبکه برقرار است؟
  • آیا پورت سرویس در دسترس است؟
  • آیا درخواست به سرور می‌رسد؟
  • آیا سرور پاسخ HTTP برمی‌گرداند؟
  • آیا مشکل مربوط به TLS یا تنظیمات برنامه است؟

ابزارهای هوش مصنوعی می‌توانند در طراحی فرایند عیب‌یابی کمک کنند؛ اما توسعه‌دهنده باید بتواند خروجی ابزارها را تفسیر و ارزیابی کند.

یک تمرین با AI

از یک دستیار هوش مصنوعی بخواهید:

مثال: درخواست از دستیار هوش مصنوعی

«فرض کن مرورگر من به اینترنت متصل است، اما فقط یک وب‌سایت خاص باز نمی‌شود. یک فرایند عیب‌یابی مرحله‌به‌مرحله طراحی کن که مشکلات احتمالی DNS، شبکه، TLS و وب‌سرور را از یکدیگر تفکیک کند.»

سپس تلاش کنید توضیح دهید هر مرحله دقیقاً کدام احتمال را بررسی می‌کند.

این روش به شما کمک می‌کند به‌جای حفظ کردن چند دستور، منطق عیب‌یابی را یاد بگیرید.

اشتباهات رایج درباره اینترنت و شبکه‌های کامپیوتری

قبل از پایان مقاله، چند برداشت نادرست رایج را مرور کنیم.

  • Wi-Fi همان اینترنت است

    Wi-Fi یک فناوری شبکه محلی بی‌سیم است. ممکن است به Wi-Fi متصل باشید اما به اینترنت دسترسی نداشته باشید.

  • اینترنت و وب یک مفهوم هستند

    اینترنت زیرساخت ارتباطی است و وب یکی از سرویس‌هایی است که روی آن فعالیت می‌کند.

  • هر وب‌سایت همیشه یک IP ثابت دارد

    یک دامنه می‌تواند چند IP داشته باشد یا از زیرساخت‌هایی استفاده کند که پاسخ DNS آن‌ها با شرایط مختلف تغییر می‌کند.

  • TCP و IP یک پروتکل واحد هستند

    TCP و IP دو پروتکل متفاوت با وظایف متفاوت هستند که در مجموعه پروتکل‌های TCP/IP کنار یکدیگر استفاده می‌شوند.

  • تمام بسته‌های اینترنتی حتماً به مقصد می‌رسند

    خود IP تحویل قابل‌اعتماد را تضمین نمی‌کند. پروتکل‌ها و برنامه‌ها باید متناسب با نیازشان احتمال خطا و از دست رفتن داده را مدیریت کنند.

  • سرعت بالای اینترنت یعنی تأخیر پایین

    Bandwidth و Latency دو مفهوم متفاوت هستند و ظرفیت بالای انتقال لزوماً به معنای پاسخ‌گویی سریع نیست.

  • HTTPS یعنی وب‌سایت کاملاً امن است

    HTTPS از ارتباط محافظت می‌کند، اما امنیت و قابل‌اعتماد بودن کل وب‌سایت به عوامل دیگری نیز بستگی دارد.

تمرین عملی: اولین قدم‌های عیب‌یابی شبکه

تا اینجا مفاهیم مختلفی یاد گرفته‌ایم.

حالا بهتر است آن‌ها را در عمل مشاهده کنیم.

پیش از شروع

برای انجام تمرین‌ها به یک کامپیوتر متصل به شبکه نیاز دارید.

پیدا کردن آدرس IP دستگاه

در Windows، ابزار Command Prompt یا PowerShell را باز کنید و دستور زیر را اجرا کنید:

ipconfig

در Linux می‌توانید از دستور زیر استفاده کنید:

ip addr

در macOS نیز دستور زیر اطلاعات رابط‌های شبکه را نمایش می‌دهد:

ifconfig

سعی کنید آدرس IP مربوط به رابط شبکه فعال خود را پیدا کنید.

آیا این آدرس از محدوده‌های خصوصی IPv4 است؟

بررسی DNS

دستور زیر را اجرا کنید:

nslookup devminds.ir

این دستور از DNS برای پیدا کردن اطلاعات مربوط به دامنه استفاده می‌کند.

خروجی را بررسی کنید.

آیا آدرس IP یا اطلاعاتی درباره Resolver مشاهده می‌کنید؟

در صورت امکان، همین دستور را برای یک دامنه دیگر نیز اجرا کنید.

بررسی ارتباط با Ping

دستور زیر را اجرا کنید:

ping devminds.ir

این ابزار معمولاً از پیام‌های ICMP برای بررسی پاسخ‌گویی مقصد و اندازه‌گیری زمان رفت‌وبرگشت استفاده می‌کند.

در بعضی سیستم‌ها دستور به‌صورت پیوسته اجرا می‌شود و می‌توانید آن را با Ctrl + C متوقف کنید.

نکته

پاسخ ندادن به Ping الزاماً به معنای قطع بودن سرویس یا اینترنت نیست؛ ممکن است دستگاه مقصد یا تجهیزات شبکه، پیام‌های ICMP را مسدود کنند.

بررسی مسیر بسته‌ها

در Windows از دستور زیر استفاده کنید:

tracert devminds.ir

در Linux یا macOS، در صورت نصب بودن ابزار، می‌توانید از دستور زیر استفاده کنید:

traceroute devminds.ir

این ابزارها تلاش می‌کنند برخی از مراحل مسیر ارتباطی تا مقصد را نشان دهند.

ممکن است بعضی روترها به درخواست‌های ابزار پاسخ ندهند؛ بنابراین خروجی همیشه یک تصویر کامل از تمام مسیر نیست.

تحلیل باز شدن یک وب‌سایت

مرورگر خود را باز کنید.

وارد بخش Developer Tools شوید و تب Network را انتخاب کنید.

سپس یک وب‌سایت را بازخوانی کنید.

سعی کنید موارد زیر را پیدا کنید:

  1. درخواست اصلی صفحه
  2. وضعیت پاسخ HTTP
  3. زمان دریافت پاسخ
  4. درخواست‌های جداگانه تصاویر و فایل‌های دیگر
  5. پروتکل ارتباطی، در صورت نمایش توسط مرورگر

هدف این تمرین، مشاهده ارتباط بین مفاهیم تئوری و عملکرد واقعی مرورگر است.

پرسش‌های متداول درباره اینترنت و شبکه

اینترنت چیست، به زبان ساده؟

اینترنت یک شبکه جهانی متشکل از شبکه‌های کامپیوتری متصل به یکدیگر است که با استفاده از پروتکل‌های مشترک، امکان تبادل اطلاعات و استفاده از خدمات آنلاین را فراهم می‌کنند.

اینترنت چگونه کار می‌کند؟

دستگاه‌ها از طریق شبکه‌های ارتباطی به یکدیگر متصل می‌شوند. داده‌ها با استفاده از پروتکل‌هایی مانند IP در قالب بسته منتقل می‌شوند و تجهیزات شبکه آن‌ها را به سمت مقصد هدایت می‌کنند. پروتکل‌های دیگر نیز وظایفی مانند مدیریت انتقال و ارتباط برنامه‌ها را بر عهده دارند.

IP چیست و چه کاربردی دارد؟

IP یک پروتکل اصلی برای آدرس‌دهی و مسیریابی بسته‌ها در شبکه است. آدرس IP به شناسایی مقصد ارتباط در شبکه‌های مبتنی بر IP کمک می‌کند.

DNS چیست و چرا به آن نیاز داریم؟

DNS سیستمی برای پیدا کردن اطلاعات مرتبط با نام‌های دامنه است. یکی از کاربردهای اصلی آن، پیدا کردن آدرس‌های IP مربوط به دامنه‌هاست تا کاربران مجبور نباشند آدرس‌های عددی را حفظ کنند.

آیا بدون اینترنت می‌توان شبکه داشت؟

بله. می‌توان چند دستگاه را در یک شبکه محلی به هم متصل کرد و بدون اتصال به اینترنت، اطلاعات و منابع را میان آن‌ها به اشتراک گذاشت.

تفاوت TCP و UDP چیست؟

TCP انتقال مرتب و قابل‌اعتماد جریان داده را فراهم می‌کند، درحالی‌که UDP به‌صورت پیش‌فرض چنین تضمین‌هایی ندارد و یک روش سبک‌تر برای ارسال Datagramها ارائه می‌دهد.

آیا هر وب‌سایت روی یک سرور قرار دارد؟

خیر. بعضی وب‌سایت‌ها روی یک سرور میزبانی می‌شوند، اما بسیاری از سرویس‌های بزرگ از چندین سرور، CDN، Load Balancer و زیرساخت‌های توزیع‌شده استفاده می‌کنند.

جمع‌بندی: اینترنت، زیرساخت ارتباطی دنیای نرم‌افزار

در این مقاله یاد گرفتیم که شبکه‌های کامپیوتری چگونه امکان ارتباط و اشتراک اطلاعات میان دستگاه‌ها را فراهم می‌کنند.

فهمیدیم که اینترنت یک شبکه واحد نیست، بلکه از اتصال تعداد زیادی شبکه مستقل تشکیل شده است.

با تجهیزاتی مانند Router، Switch و Modem آشنا شدیم و دیدیم که ارائه‌دهندگان خدمات اینترنت چگونه دستگاه‌های ما را به زیرساخت‌های ارتباطی متصل می‌کنند.

همچنین نقش IP را در آدرس‌دهی و مسیریابی، نقش DNS را در پیدا کردن اطلاعات دامنه‌ها و وظایف پروتکل‌هایی مانند TCP و UDP را در انتقال داده بررسی کردیم.

در ادامه، فرایند باز شدن یک وب‌سایت را قدم‌به‌قدم دنبال کردیم و مشاهده کردیم که چگونه بخش‌های مختلف شبکه و نرم‌افزار با یکدیگر همکاری می‌کنند.

اما مهم‌ترین چیزی که باید از این مقاله به خاطر بسپاریم این است:

اینترنت فقط مسیری برای جابه‌جایی اطلاعات نیست؛ مجموعه‌ای از سیستم‌ها، پروتکل‌ها و قراردادهای مشترک است که امکان ارتباط بین نرم‌افزارها را در مقیاس جهانی فراهم می‌کند.

وقتی در آینده یک API توسعه می‌دهید، برنامه‌ای را روی سرور مستقر می‌کنید یا یک سیستم توزیع‌شده طراحی می‌کنید، بسیاری از مفاهیمی که امروز یاد گرفته‌اید دوباره ظاهر خواهند شد.

از IP و DNS گرفته تا Latency، Timeout و امنیت ارتباطات، همگی بر رفتار و کیفیت نرم‌افزار تأثیر می‌گذارند.

یک برنامه‌نویس ممکن است فقط بداند چگونه یک درخواست HTTP ارسال کند.

اما یک مهندس نرم‌افزار باید بتواند بفهمد آن درخواست از چه مسیرهایی عبور می‌کند، در چه نقاطی ممکن است دچار خطا شود و چگونه باید با این خطاها برخورد کرد.

و این دقیقاً همان تفکر مهندسی است که در مسیر DevMinds Learning Path به دنبال پرورش آن هستیم.

منابع پیشنهادی برای مطالعه بیشتر

برای مطالعه عمیق‌تر مفاهیم این مقاله می‌توانید از منابع معتبر زیر استفاده کنید:

MDN — How Does the Internet Work? — آموزش مفاهیم بنیادی اینترنت و شبکه‌های کامپیوتری

MDN — How the Web Works — آشنایی با ارتباط مرورگر و سرور

Cloudflare — How Does the Internet Work? — نحوه عملکرد شبکه جهانی و انتقال بسته‌ها

Cloudflare — What Is DNS? — آشنایی با DNS و فرایند پیدا کردن دامنه‌ها

ICANN — DNS and Networking — توضیحات فنی درباره زیرساخت DNS

Cloudflare — What Is HTTP/3? — آشنایی مقدماتی با HTTP/3 و QUIC

در مقاله بعدی چه یاد می‌گیریم؟

حالا که می‌دانیم اینترنت چگونه کار می‌کند، آماده‌ایم دنیای وب را دقیق‌تر بررسی کنیم.

  • وقتی مرورگر یک پاسخ HTML دریافت می‌کند، چگونه آن را به یک صفحه قابل‌مشاهده تبدیل می‌کند؟
  • HTTP و HTTPS چه ساختاری دارند؟
  • URL از چه بخش‌هایی تشکیل شده و تفاوت Client و Server در توسعه وب چیست؟

در مقاله بعدی با عنوان پیشنهادی زیر به این پرسش‌ها پاسخ خواهیم داد:

وب چگونه کار می‌کند؟ از HTTP و HTTPS تا مرورگر، سرور و نمایش صفحات وب

نظرات ۰

تجربه یا سؤال خود را درباره این مقاله با دیگران به اشتراک بگذارید.

هنوز نظری ثبت نشده. اولین نفر باشید!

ثبت نظر جدید

برای ارسال نظر وارد حساب شوید. اکانت ندارید؟ ثبت نام کنید